Koran Mówi: Nie Ma Przemocy w Religii (2:256) Co To Oznacza?

Przemoc jest przeciwieństwem przeznaczenia religii, która w swej istocie jest apelem do istot o wolnej woli, aby uznały i uczciły swego Stwórcę. Intencja i wolitywność stanowią niezbędną podstawę wszelkich działań (w tym formalnego oddawania czci), postaw i myśli, za które odpowiada indywidualnie człowiek. Bez tej podstawy podsumowywanie ludzkich działań nie ma sensu. Zgodnie z Islamem, działania nie są poczytywane jako akceptowane w religii, jeśli nie stoi za nimi czysta intencja. Przemoc przeczy więc zasadzie islamskiej, że uczynki sądzone są na podstawie intencji.

Islam nie dozwala muzułmanom odbywania rytów kultu i spełniania obowiązków z przymusu, nie pozwala również nawracania siłą nie-muzułmanów. Pod rządami islamskimi, nie-muzułmanie zawsze cieszyli się pełnią praw religijnych i wolnością w tym wymiarze, pod warunkiem akceptacji islamskich rządów. Opłacali, zatem specjalny podatek zwany dżizja (pogłówne) i tzw. charadż (podatek od ziemi). W zamian państwo chroniło ich życie, mienie i prawa religijne.

Islamski sposób życia nie może być narzucany lub przemocą podtrzymywany, ponieważ wiara jest jego głównym wyznacznikiem. Wiara, jak wiemy, jest sprawą serca i świadomości, z których obie pozostają poza dziedziną siły i przemocy. W sensie absolutnym, przemoc w islamie jest niemożliwością, albowiem człowiek może uwierzyć jedynie przez serce i od serca.

Od czasów praojca Adama, religia nie zmusiła nikogo do niewiary, ani też nie sprowadziła go ze ścieżki prawości. Jednakże, siły niewiary wciąż czają się na wiernych, by odwrócić ich uwagę od religii i wiary. Żaden wierzący nie próbował przemocą uczynić z niewierzącego – muzułmanina, podczas gdy niewierzący wciąż próbują sprowadzić wierzących na drogę niewiary.

Walka i dżihad w islamie

Niektórzy pytają, dlaczego wersety koraniczne opisują walkę i dżihad jako obowiązkowy akt, stojąc na stanowisku, że prowadzić to musi do uznania przemocy. Walka i materialny dżihad zostały nakazane z powodu tego, że w czasach Objawienia niewierzący walczyli przeciw wierzącym, by wykorzenić ich religię. Rozkaz do walki przyniósł ethos religijnej wolności. Innymi słowy, Islam rozumie i praktykuje zasadę, że nie ma przemocy w religii. Muzułmanie mieli pewność i zabezpieczenie, że od kiedy zasada ta stała się częścią wspólnego ethosu, ludzie rozpoznają prawdę islamu i zaczną doń przychodzić z własnej woli. Historycznie rzecz ujmując, to właśnie stało się na terytoriach pod kontrolą muzułmańskich władz.

Możemy przyjrzeć się tej problematyce z innej perspektywy. Nakaz prowadzenia wojny przeciwko niewierze odnosi się do szczególnych okoliczności. Tak jak cywilizacje rosną w siłę, przeżywają zmierzch i upadek, tak też wciąż pojawiają się te same okoliczności zachodzące kolejno w dziejach. Tolerancja i stan stabilizacji zastępowany jest przez okresy prześladowań, które odwołują się do siły sprawczej, mającej zaprowadzić religijną wolność. W innych okolicznościach, postawa wyrażona w wersecie:

jest bardziej odpowiednia.

Obecnie mamy do czynienia z sytuacją drugiego typu, kiedy to dżihad postrzegany jest jako nasze rozwiązanie, wytrwanie, zaniechanie i pełne poświęcenia, cierpliwe nauczanie. Tak więc nauczamy i tłumaczymy. Nie angażujemy się w stosowanie przymusu, ponieważ nie ma w tym żadnej korzyści ani nagrody. Zbłądzenie i popadnięcie w zepsucie innych nie jest naszym celem ani nie skupia na sobie naszej uwagi. Nie prowokujemy, nie zamierzamy się na nikogo ani nikogo nie obrażamy. Staramy się jedynie zachować naszą osobną drogę w obliczu złych dróg. Staramy się także ustanawiać religię w swoich sercach.

Nie powinniśmy wyciągać mylnego wniosku z tego, że poszczególny nakaz koraniczny nie jest stosowalny obecnie, że ulega on przedawnieniu. Należy raczej mniemać, że jest odpowiedni w konkretnych okolicznościach. Nie wiemy, kiedy takie okoliczności nadejdą, a tylko to, że tak się stanie. Tymczasem następującą zasada winna obowiązywać: religijne prześladowania są nienawistne Bogu, zawsze i wszędzie. W prawie i historii Islamu, zasada ta stanowiła, że żaden nie-muzułmanin nie może być przymuszonym do wyznawania religii, a także że wszystkie osoby pozostają wolnymi, tak indywidualnie jak i grupowo, w wyborze swej wiary.

Tolerancja religijna w islamie

Nawet nie-muzułmańscy, zachodni uczeni, często wrodzy wobec Islamu, przyznają, że żydzi, chrześcijanie i inni nie-muzułmanie generalnie cieszyli się znacznie większą ekonomiczną prosperity, dumą i prestiżem, z większą dozą wolności niż pod panowaniem nie-muzułmańskim, nawet współwyznawców. Nietolerancyjne państwa nie stały się później tolerancyjne w dziedzinie prawa tak dalece, jak opowiedziały się po stronie indyferentywności.

Tolerancja religijna jest, w pewnym sensie, socjopolitycznym składnikiem cywilizacji islamu, wyprowadzonym z muzułmańskiego oglądu świata i wprost odwołującego się do koranicznej zasady że – nie ma przymusu w religii.

Obecnie, zachodnie ustawy zasadnicze zostawiają zwykle miejsce dla indywidualnego doświadczenia religijnego jako pozostającego w opozycji wobec kolektywnego odczucia religijnej wolności. Islamski punkt widzenia afirmuje grupowe pojęcie religijności, upatrując w nim środek kontynuacji wiary i tradycji. Dlatego właśnie, muzułmanie chronili życie społeczności nie-muzułmańskich w zamian za płacenie dżizji. Pozwalano także owym społecznościom na ustanawianie sobie właściwych instytucji i szkół. Warunkiem takiego sprawiedliwego podziału, pluralizmu religijnego było uznawanie autorytetu władzy państwowej i nie podżeganie do waśni. Zbiorowy ethos tolerancji nie może być podtrzymany bez spełnienia tego warunku. Na przykład, ani muzułmanin, ani nie-muzułmanin nie miał pozwolenia rzucania kalumnii, obrażania wyznania drugiej strony.

Zasady i sankcje w islamie

Te sztywne zasady i sankcje nie są formą przymusu czy przemocy. Islam także zachowuje sankcje odstraszające w celu zachowania porządku społecznego i wspomnianego etosu. Analogia może objaśnić ten punkt. Większość państw świata posiada armię złożoną z ochotników bądź mężczyzn z poboru. Oba typy żołnierzy rządzone są z użyciem tych samych zasad i sankcji. Nie ma konskrypcji w islamie, ponieważ wkroczyć doń można jedynie poprzez wypowiedzenie szahady (formuły wyznania wiary). By wyznanie wiary było ważne i akceptowane, musi być dobrowolne i szczere. Następnie wszystkie obowiązki i uczynki obligatoryjne dotyczą wszystkich muzułmanów, bez różnicy. Oczywiście, system i jego zasady są tak sztywne i oderwane od okoliczności jak system organizacji militarnej. Niemniej jednak, stanowi zespół zasad, które są wiążące dla wiernych i uruchamia system sankcji, w zależności od wagi naruszonych zasad. W ogólności, zasady postępowania w islamie, nabywane są stopniowo. Z powodu swej naturalności i boskiej proweniencji, są łatwo przyswajalne przez ludzkie serca.

Gdy sierżant wykrzykuje “Uwaga!” do swych żołnierzy, przystępują żywo do wypełnienia rozkazu z powodów zewnętrznych – są mu posłuszni, ponieważ muszą takimi być. Kiedy zaś muezin wzywa z meczetu do modlitwy słowami Allahu Akbar – wierni poddają się temu przystępując do namazu (modlitwy) z powodów tak zewnętrznych jak i wewnętrznych. Wierny posłusznie poddaje się, albowiem żywi głęboką chęć do wypełnienia boskiego nakazu i cieszy się nim. Solidarność i jedność muzułmanów w modlitwie zbiorowej, (o czym świadczą te same wypowiadane słowa i wykonywane gesty) jest solidarnością indywidualnych ludzi, zgromadzonych razem we wspólnym wysiłku oddawania czci. Każdy wypełnia swoje obowiązki, nieco przed lub za innym wiernym, lecz mimo to zawsze razem. To nie jest mechaniczna solidarność żołnierzy kroczących wespół na paradzie…

Większość wyłomów z zasad jest niezwykle subtelna, a jednak niesłusznie posądzanie o cokolwiek, przesada lub nawet informowanie postronnej osoby o niegodnych czynach bliźniego jest postrzegane jako ciężki grzech w islamie. Powstrzymanie się od podobnych aktów, przebaczenie, cierpliwość dla innych i bycie krytycznym wobec własnych poczynań – jest czynem znacznie chwalebniejszym i praktykowanym przez zdecydowaną większość muzułmanów.

Ochrona ethosu społecznego

Czasem jednak, niektóre formy rozluźnienia moralnego mogą poważnie wpłynąć na kształtowanie się ethosu społecznego. Jeśli nie przeciwdziała się takim groźbom, ethos ów ulega rozkładowi, co stanowi zagrożenie dla stabilności społecznej. Wszędzie tam, gdzie zawiodły próby przeciwdziałania, podejmowane przez osoby prywatne, winniśmy zastosować środki publiczne, choćby przy użyciu siły. Na przykład, islam zabrania spożywania wszelkich środków odurzających, hazardu, gwałtu i innych niecnych praktyk. Postrzega je zarówno w kategoriach religijnych – jako akty grzeszne, i jako czyny naganne z prawnego punktu widzenia, więc podlegające – karze. Jeśliby te występki uchodziły na sucho, wówczas społeczeństwo przestałoby spełniać swe należyte funkcje, – czyli wypełniania prawa i moralnego ethosu islamu.

Należy wiec podjąć odpowiednie prewencyjne działania grupowe, by zapobiec podobnych praktykom, rozkładającym wspólnotę. O ile takie działania zakładają czynienie pozytywnego wysiłku – edukacji społeczeństwa w kwestii nauki o moralności, o tyle należy także akceptować negatywną stronę tej działalności wychowawczej – a więc nakładanie systemu kar na tych, którzy z własnej woli i systematycznie sączą jad w serca członków wspólnoty po to, by uległy zniszczeniu jego zasady i islamski charakter.

Apostazja

Rozważmy przeto zjawisko apostazji. Wedle islamskiego prawa, apostazja jest tak poważnym zagadnieniem, jak w większości państw świata traktowana jest zdrada państwa i narodu. Wszelkimi dostępnymi środkami, modlitwą, perswazją i innymi legalnymi środkami należy dążyć do uchronienia przed tym problemem społeczeństwo. Ci, którzy trwają przy tej zdradzie, winni być poproszeni o wycofanie się z niej i o skruchę. Gdyby się jednak na to nie zdecydowali, karą jest – śmierć. Żadna inna kara nie może w pełni zaspokoić gniewu wspólnoty, dla której czymś nienawistnym jest zerwanie przymierza z samym Bogiem. Szahada, po wypowiedzeniu, której człowiek staje się częścią świata islamu, jest kwintesencją najpoważniejszej części wiary islamskiej. Odwrócenie się od niej oznacza podeptanie równowagi pomiędzy stworzeniem a jego Stwórcą. Jeśliby postrzegać apostazję jako nieznaczne zjawisko jednostkowe, wyzwoliłoby to niebezpieczne myślenie o religii jako igraszce, poddawanej chwilowym zachciankom…

Podsumowanie

“Nie ma przemocy w religii”, ponieważ posiadamy wolną wolę i ponieważ “Prawda świadczy jasno o fałszu.” Prawda stanowi autorytet absolutny, będąc przejawem mocy Stwórcy i Podtrzymującego życie. Tak w życiu grupowym, jak i jednostkowym wymaga oparcia się na mocnych podstawach moralnych. Trzymanie się zasad, wstrzymywanie się od nieprawości, także pełne miłosierdzia zrozumienie i cierpliwość są najlepszą metodą na wszelkie rozluźnienie moralne. Jak wszystkie zespoły zasad, tak i system islamski nakłada pewne ograniczenia na człowieka, ale jedynie w łonie islamu, nagrodą za trwanie w nich szczerze i w duchu świętości jest ułatwienie życia, tu na ziemi i w zaświatach.