Dlaczego Prorok Muhammad Był Poligamistą?

Niektórzy krytycy Islamu postrzegają Proroka jako pobłażającego sobie libertyna. Oskarżają go o popełnianie wiele złych uczynków, nielictujących z cnotami, jakimi winien wykazywać się Prorok i Wysłannik Boga, będący wzorem dla całej ludzkości. Jednakże, opierając się na dostępnych źródłach, musimy stwierdzić, że zawsze stosował się do zasad mocno zdyscyplinowanego trybu życia, natomiast zawieranie związków małżeńskich stanowiło jeden z najważniejszych obowiązków, jakie nałożył na siebie – jako Wysłannik Boga.

Powodów zawarcia tych związków było wiele, ale wszystkie wiązały się z jego misją przewodnika muzułmańskiej społeczności i odpowiedzialności ciążącej na jego osobie, by prowadzić nowych muzułmanów ku prawu i wartościom Islamu.

Okres Przed Proroctwem

Osiągnąwszy wiek dwudziestu pięciu lat, nim został wezwany do wypełniania dzieła, któremu powierzył swoje życie, Muhammad poślubił Chadidżę – swą pierwszą żonę. Jeśli przypatrzeć się otoczeniu kulturowemu Muhammada, nie wspominając o takich doświadczeniach jak jego młodość, która upłynęła pod znakiem cierpienia, wydaje się niezwykłe, że cieszył się tak ogromnym poważaniem u współczesnych – znany z czystości, prawości i prawdomówności. W późniejszym okresie, w czasie, gdy powołano go już do misji przewodnictwa ludzkości, wrogowie wielokrotnie oczerniali Muhammada, ale nawet wówczas nie potrafili zdobyć się na wymyślanie niestworzonych historii tak, by mekkańczycy mogli w nie uwierzyć.

Chadidża była starsza o piętnaście lat. Małżeństwo to było pomyślne i wyjątkowe w oczach samego Muhammada i Boga. Przez okres dwudziestu trzech lat pędzili wspólne niczym niezakłócone życie, w całkowitej wierności sobie. W ósmym roku pełnienia misji Proroka – Chadidża zgasła dla świata, zostawiając Proroka i ich wspólne potomstwo. Nawet wrogowie Wysłannika muszą przyznać, że, analizując ten okres życia Muhammada, nie można stwierdzić żadnych skaz na jego charakterze. Prorok, póki Chadidża żyła, nie poślubił żadnej innej kobiety, i to pomimo przyzwolenia opinii publicznej.

Zaczął zawierać kolejne związki małżeńskie po przekroczeniu pięćdziesięciu pięciu lat, kiedy podobne akty nie przysparzają już mężczyźnie wielu wzruszeń właściwych wiekowi wcześniejszemu. Jak to się stało, że Prorok został poligamistą? Pytanie to najczęściej zadawane jest przez ludzi nieprzyznających się do jakiejkolwiek religii, oraz przez przedstawicieli chrześcijaństwa i judaizmu.

Odpowiedź na Krytykę

Jeśli chodzi o pierwszą grupę, jej reprezentanci nie mają prawa czynić zarzutów ludziom prowadzącym religijny tryb życia. Ich własne prowadzenie się często odbiega od uznanych standardów moralności; uznają jedynie głos swoich żądz, bez względu na to, co mówią, wypowiadając się w tej kwestii. Nie martwią się konsekwencjami swoich postępków – np. jak podobne praktyki wpływają na morale młodzieży. Postrzegając siebie jako ludzi wolnych, oddają się niecnym praktykom, takim jak – homoseksualizm, a także – stokroć gorszym, jak – kazirodztwo, pedofilia, seks grupowy. Ludzie tacy krytykują Proroka jedynie po to, by innych pociągnąć ku swojej drodze życia.

Żydzi i chrześcijanie poddający krytyce moralność Proroka, kierują się często obawami i zawiścią żywionymi wobec potęgi Islamu. Zapominają o tym, ze wielcy patriarchowie judaizmu – zwani w Biblii i Koranie – Prorokami, – do których odwołują się wyznawcy każdej z trzech religii objawionych, wszyscy oni byli poligamistami, i to na znacznie większą skalę niż Muhammad.

Cele Małżeństw Proroka

Poligamia nie jest zjawiskiem powstałym wraz z początkami Islamu. Co więcej, w przypadku Proroka praktyka ta jest znacznie bardziej znacząca niż sądzi większość ludzi – Muhammad uczynił ją częścią swego życiowego dzieła w celu przekazania światła Sunny (zespołu norm i pryncypiów prawa islamskiego). Jako że Islam dotyka każdej dziedziny życia człowieka, nie mogło być mowy o pominięciu tak istotnej jego części jak – życia rodzinnego i wiążących się z nim relacji małżeńskich. To czystość i cnotliwość żon Muhammada spowodowała, że zawierzono im, jako objaśniającym liczne normy i zasady islamskie reszcie wspólnoty.

Niektóre z małżeństw Wysłannika zawierane były z określonych powodów:

• ponieważ jego żony były w różnym wieku, zasady Islamu mogły być dzięki temu objaśnione w szerszym kontekście, z uwzględnieniem ich różnych doświadczeń i życiowego przygotowania; zasady te stosowane były wpierw w Domu Proroka, następnie przekazywanie właśnie przez jego małżonki – reszcie wspólnoty;
• każda z żon pochodziła z innego klanu i plemienia, co ułatwiło Wysłannikowi w zaprowadzeniu jedności wciąż powiększającej się wspólnoty muzułmańskiej, przyczyniając się tym samym do popularyzowania tej idei w pośród muzułmanów i ustanawiając oraz zabezpieczając – poczucie równości, braterstwa, na bazie religii;
• każda z żon Muhammada udowodniła swe wielkie przywiązanie dla idei żywionych przez Proroka i oddanie dla sprawy Islamu; przekazywały ich treść poszczególnym plemionom, oraz poddawały egzegezie, a więc nauczały: norm postępowania islamskiego i prawd wiary ucieleśnianych przez wierzącego wypełniającego zalecenia Koranu; w ten sposób wierni zostali pouczeni o Księdze, jej interpretacji, hadisach i o islamskiej jurysprudencji – a zatem stali się w pełni świadomi istoty wiary islamskiej i jej ducha;
• poprzez zawieranie małżeństw, Prorok ustanowił więzy jedności w całej Arabii, co umożliwiło mu dokonanie postępu i uznania za członka każdej rodziny; ponieważ uznali go za „swojego”, byli zdolni do przybycia doń osobiście i zadania mu pytań dotyczących kwestii życia doczesnego oraz przyszłego; plemiona korzystały pospołu z doświadczania bliskości wobec Muhammada – uważali się za szczęśliwców i odczuwali nieodpartą dumę z jej powodu – do bliskich relacji z nim odwoływały się później rody: Umajjadów (poprzez Umm Habibę), Haszymitów (poprzez Zajnab, córkę Jaksza) i Bani Machzum (poprzez Umm Salamę).

To, co zostało powiedziane, odnosi się, w ogólności, do wszystkich Proroków, lecz zajmiemy się teraz w szczególności problematyką związaną z Ummahat al – Muminin (matkami wiernych).

Chadidża

Chadidża była pierwszą żoną Wysłannika. Jak wspomniano już wyżej, poślubiła go, zanim został naznaczony misją proroczą. Choć była o piętnaście lat od niego starsza, dala mu wszystkie z jego dzieci, za wyjątkiem Ibrahima, który nie przeżył okresu niemowlęctwa. Chadidża była również jego przyjaciółką, dzielącą entuzjazm młodego Muhammada i uwznioślającą jego ideały. Ich małżeństwo zostało pobłogosławione, albowiem pędzili czysty żywot w głębokiej harmonii przez dwadzieścia trzy lata. Chadidża znosiła wszelkie upokorzenie, prześladowanie razem z mężem, będąc mu przydana jako najszczytniejszy towarzysz drogi i pomocnik w życiu doczesnym. Kochał ją niezwykle mocno i nie poślubił żadnej innej kobiety w trakcie ich wspólnego pożycia.

Małżeństwo to stanowi ideał zażyłości, przyjaźni, obopólnego szacunku, wsparcia i pocieszenia. Choć pozostał wiernym wobec swych kolejnych żon, nigdy nie zapomniał Chadidży i wspominał jej cnoty oraz zasługi przy wielu okazjach. Po śmierci Chadidży kolejną kobietę poślubił w piec lat po tym wydarzeniu. Aż do czego czasu, pełnił rolę obojga rodziców wobec swych dzieci. W kontekście powyższego, twierdzić, że Prorok pozostawał niewolnikiem swych żądz, to zwykły nonsens.

Aisza

Aisza była córką Abu Bakra, jego najbliższego przyjaciela i gorliwego zwolennika. Będąc jednym z pierwszych nawróconych, Abu Bakr miał intencję jeszcze silniej związać się z osobą Proroka, czego symbolem miał być akt zawarcia małżeństwa Muhammada z jego córką. Przystając na to, oddał honor towarzyszowi swej doli i niedoli, stojącemu zawsze u jego boku. W ten sposób dokonało się dzieło duchowego i fizycznego zbliżenia się Domu Proroka i Abu Bakra.

Aisza udowodniła, że jest osobą o niepospolitej inteligencji i mądrości, albowiem miała wystarczająco dużo siły i temperamentu, by kontynuować misję swego męża po jego śmierci. Małżeństwo z Prorokiem przygotowało ją do bycia nauczycielką wszystkich kobiet ludzkości. Została jednym z najpilniejszych uczniów Proroka; dzięki niemu, jej zdolności i przymioty uległy rozwinięciu aż do doskonałości, tak by mogła połączyć się z nim w dziele zaprowadzania szczęśliwości – zarówno jako żona, jak i uczennica.

Jej żywot i zasługi dla Islamu dowodzą, że tak wyjątkowa osoba była godną stać się jedną z żon Proroka. Aisza znana jest z bycia jednym z największych ekspertów w dziedzinie hadisów, komentatorów Koranu, i prawa islamskiego. Przedstawiała wewnętrzne i zewnętrzne pokłady doświadczenia Muhammada, zapewne dlatego tenże ujrzał we śnie komunikat o rychłym poślubieniu jej. Aisza trwała w niewinności i niewiedzy o świecie, gdy wkraczała do Domu Proroka – a jednak była na ten fakt dobrze przygotowana.

Umm Salama

Umm Salama, wywodząca się z klanu Machzum, poślubiła wpierw swego kuzyna. Świeżo poślubiona para przyjęła rychło islam u zarania jego historii, następnie wyemigrowała do Abisynii, by uniknąć prześladowań. Po powrocie, wraz z czwórką swoich dzieci udali się do Medyny. Jej ojciec brał udział w wielu bitwach i umarł po tym, jak uległ poważnemu okaleczeniu w bitwie pod Uhud. Abu Bakr i Umar zaproponowali wdowie małżeństwo, świadomi losu samotnej matki, lecz ta odmówiła, wierząc, że nikt nie jest w stanie zastąpić jej zmarłego męża.

W jakiś czas później oświadczył jej się sam Prorok. Było to całkiem naturalne i prawe, gdyż ta wielka kobieta nigdy nie uciekała od poświęcenia i cierpienia w imię Islamu. Była członkinią znamienitego rodu, nie można więc było pozwolić jej na popadnięcie w rozpacz. Mając na względzie jej pobożność, szczerość, i to co wycierpiała, zdecydowanie zasługiwała na okazanie pomocy. Poślubiając ją, Prorok uczynił to, czego dokonywał od zawsze – pomagał tym, którzy nie mieli do kogo się zwrócić o pomoc, chronił tych, którzy nie mają znikąd ochrony. W jej położeniu, nie było lepszego wyjścia z tak ciężkiej sytuacji.

Umm Salama była niezwykle inteligentna i bystra. Posiadała cnoty niezbędne do zostania duchową przywódczynią i nauczycielką. Kiedy Prorok wziął ją pod swoją opiekę, zaakceptowano ją w obrębie wspólnoty. Sam dobiegał już sześćdziesiątki, a poślubił wdowę z potomstwem, co wydaje się aktem współczucia zasługującym na podziw.

Umm Habiba

Umm Habiba była córką Abu Sufjana, jednego z najpierwszych wrogów Proroka i wspomożyciela mekkańskiego politeizmu i idei oddawania czci bożkom. A jednak to jego właśnie córka została jedną z najwcześniejszych muzułmanek. Emigrowała do Abisynii ze swoim mężem, gdzie ten wyrzekł się swojej wiary i przyjął chrześcijaństwo. Choć odsunięta od męża, pozostała muzułmanką. Niedługo potem, jej mąż umarł, a ona sama pozostała w samotności na wygnaniu, w niezwykle trudnym położeniu.

Towarzysze, sami tworzący wówczas niewielką i słabą społeczność, nie mogli zaofiarować dużej pomocy. Cóż więc wypadało jej czynić? Mogła przyjąć chrześcijaństwo i uzyskać od współwyznawców pomoc – to wydawało się nie do pomyślenia. Mogła także wrócić do domu ojca, siedziby spiskujących przeciwko Prorokowi – co też nie wchodziło w rachubę. Mogła zatem krzątać się i utrzymywać z żebraniny, od domostwa do domostwa, ale i to stanowiło zbyt ciężki orzech do zgryzienia dla reprezentantki, bądź co bądź, jednego z najważniejszych rodów mekkańskich.

Bóg wynagrodził Umm Habibie jej cierpienie podczas wygnania w nieprzyjaznym środowisku, wśród ludzi innej rasy i religii, ból po apostazji męża i jego śmierci. W bożym zamyśle Prorok miał ją poślubić – przeto przesłał jej ofertę zamęścia przez osobę króla Negusa. Ten szlachetny czyn był wyrazem tego, że:

A zatem Umm Habiba dołączyła do Domu Proroka jako żona i uczennica, i wniosła duży wkład do życia swoich uczniów, jako że uczyli się od niej moralnego prowadzenia się i zasad właściwego postępowania. Małżeństwo to związało rodzinę Abu Sufjana z osobą Proroka, co zmusiło tego pierwszego do ponownego przemyślenia swego stanowiska. W wyniku związania tych dwojga, pojawili się w przyszłości pretendenci do władania światem muzułmańskim, odwołujący się do chlubnej historii swych początków – chodzi o ród Omajjadów, kierujących wspólnotą wiernych przez prawie jedno stulecie. Członkowie tego klanu, wyjątkowo fanatycznych przeciwników Proroka i religii przezeń głoszonej, mieli wydać najznamienitszych wojowników, rządców i władców we wczesnej historii Islamu.

Zajnab, Córka Dżahsza

Zajnab, córka Dżahsza, była kobietą szlachetnego urodzenia i bliską krewną Proroka. Charakteryzowała się niesłychaną pobożnością, oddawała się postom, długiemu czuwaniu nocnemu w modlitwie, a także wspomagała biednych. Gdy Muhammad zadbał dla niej o możliwość poślubienia Zajda, afrykańskiego byłego niewolnika, adoptowanego przezeń i przysposobionego niczym syna, rodzina Zajnab i ona sama wydali się trwać w sprzeciwie, albowiem chcieli, aby to sam Wysłannik obdarzył ją tym zaszczytem. Muhammad wyraził sprzeciw, a rodzina Zajnab zaakceptowała jego wolę, pełna miłości i poświęcenia dla Wysłannika.

Zajda zniewolono podczas wojen plemiennych. Chadidża, która go kupiła, oddala Zajda Prorokowi – jako prezent ślubny. Wysłannik pospiesznie go uwolnił i niedługo potem – adoptował. Nalegał na małżeństwo Zajda z Zajnab w celu ustanowienia równości pomiędzy muzułmanami, i by zerwać z arabskimi przesądami na temat niewolników.

Małżeństwo było niestety nieszczęśliwe. Szlachetnie urodzona Zajnab była dobra muzułmanką, o wielu zaletach ducha. Zajd za to – jednym z pierwszych ludzi, którzy nawrócili się na islam; on także był pobożnym i sprawiedliwym mężem. Oboje kochali i słuchali we wszystkim Proroka, ale nie byli dobraną parą. Zajd kilkakrotnie spytał go o możliwość rozwodu, lecz Wysłannik doradzał mu cierpliwość i pozostanie z żoną. Lecz pewnego razu przybyły z Niebios Gabriel przyniósł wersety objawienia, które stanowiły, że ślub Muhammada z Zajnab był nieunikniony i już zawiązany:

Ten rozkaz był jedną z kilkukrotnych prób doświadczania Muhammada, którym musiał stawić czoła, a więc – i przełamać społeczne tabu. Musiał jednak dokonać tego, czego wymagał odeń Bóg, ku Jego zadowoleniu. Aisza przekazał później:

Boska mądrość postanowiła, że Zajnab wkroczy do Domu Proroka, by i ona mogła się włączyć w dzieło oświecania muzułmanów. Będąc jego żoną, udowodniła wielokrotnie słuszność swojej pozycji, świadomie włączając się w działania Proroka i wspólnoty na rzecz ustanawiania wiary islamskiej.

Przed nastaniem Islamu, syn adoptowany postrzegany był jak syn naturalny, dlatego też żonę adoptowanego syna traktowano jak żonę naturalnego. Zgodnie z wersetem koranicznym – wcześniejsze „żony synów z twych lędźwi” stają się zakazane. Ale nie dotyczy to adoptowanych synów, ponieważ nie ma tu pokrewieństwa. Co dzisiaj wydaje się oczywiste, nie było takim naonczas. To plemienne tabu zostało przełamane takim typem małżeństwa, zgodnie z zamierzeniami Najwyższego. Aby zachować niczym niezakłócony wpływ na morale przyszłych pokoleń, Prorok sam musiał przełamać owo tabu. Przychylenie się do tego aktu stanowiło kolejny dowód jego głębokiej wiary i oddania dla Boga, ponadto uwalniało wspólnotę od prawnej fikcji, zaciemniającej biologiczną rzeczywistość.

Dżuwajrija

Dżuwajrija, córka Harisa – szefa pokonanego klanu Bani Mustalik, została pojmana podczas prowadzenia działań wojennych. Poprowadzono ją razem z innymi jeńcami z jej dumnej rodziny przed zwykłymi członkami klanu. Pojawiła się przed obliczem Proroka w wielkiej trwodze, ponadto odczuwała nienawiść do muzułmanów za to, co stało się udziałem jej bliskich. Prorok całkowicie zrozumiał jej nieszczęsną kondycję, zatem w obliczu doznanych przejść zaproponował jej zadośćuczynienie oraz zamążpójście.

Gdy Ansarowie (Pomocnicy z Medyny) i Muhadżirowie (Emigranci z Mekki) pojęli, że Bani Mustalik byli teraz związani z osobą Proroka poprzez małżeństwo, uwolnili około stu rodzin, za których nie zapłacono dotąd okupu. Tak szlachetne plemię nie mogło dłużej pozostawać w niewoli, w związku z tym – wkrótce uwolniono Dżuwajriję i jej ludzi. Owe sto rodzin pobłogosławiło zawarcie małżeństwa. Poprzez swą współczującą mądrość i hojność – Prorok obrócił porażkę w zwycięstwo dla wszystkich, a co wcześniej rodziło złe uczucia, teraz wydało owoce – braterstwa i szczęśliwości.

Safijja

Safijja, córka Hujajja – zwierzchnika żydowskiego plemienia Chajbar, naciskającego plemię Bani Kurajza, by przerwało swój sojusz z Wysłannikiem. Od swych najwcześniejszych dni widział, jak spiskowano w jej domu przeciwko osobie Proroka. Utraciła swego brata i ojca w bitwach z muzułmanami, i w końcu pojmano ją wraz z innymi jeńcami.

Postawy i czyny dokonywane przez jej rodzinę i krewnych mogły spowodować wykiełkowanie w sercu Safijji – uczucia pragnienia zemsty, lecz na trzy dni zanim Prorok dosięgnął plemienia Chajbar, śniła o Księżycu przychodzącym z Medyny, zbliżającym się ku siedzibom Bani Chajbar, i wchodzącym w jej łono. Powiedziała w jakiś czas później:

Przyprowadzono ją przed oblicze Muhammada jako jeńca, a on natychmiast ją uwolnił i zaoferował pozostanie przy swojej religii i powrót do społeczności żydowskiej, lub przejście na islam i zostanie jego żoną.

Niedługo potem – pobrali się. Wkraczając do Domu Proroka, nabyła szybko daru islamskiego prowadzenia się, a jej stosunek do przebytych zdarzeń uległ zmianie. Wkrótce była niezwykle wdzięczna za zaszczyt bycia żoną Muhammada. W konsekwencji, wielu żydów zmieniło swoje nastawienie do osoby Proroka i jego nauki, oraz zapragnęło poznać go bliżej. Warto przy tym podkreślić wagę rozwijania takich stosunków między muzułmanami a członkami innych społeczności – pozwala to lepiej zrozumieć się wzajemnie, ustanawiać wzajemny szacunek i tolerancję.

Sauda

Sauda, córka Zamy Ibn Kajsa, była wdową po Sakranie. Będąc jednymi z pierwszych nawróconych, emigrowali do Abisynii, by ustrzec się prześladowań ze strony mekkańczyków. Jako jedyny dostępny środek, dzięki któremu mógłby jej towarzyszyć, Prorok zdecydował się na zawarcie z nią kolejnego związku małżeńskiego – doszło do tego w jakiś czas po śmierci Chadidży.

Hafsa

Hafsa była córką Umara ibn al-Chattaba. Straciła swego męża, który udał się najpierw do Abisynii, następnie do Medyny, gdzie został śmiertelnie raniony na ścieżce Boga. Hafsa krotko pozostała wdową. Umar wyrażał pragnienie bycia blisko postaci Wysłannika, tak w życiu doczesnym, jak i przyszłym, przeto ten ostatni zaszczycił go swym ożenkiem z Hafsą, by móc chronić i pomagać córce swego wiernego ucznia.

Podsumowanie i Mądrość

Zgodnie z tym, co powiedziano, oczywistym jest, że Muhammad poślubiał te kobiety z wielu różnych powodów: by zabezpieczyć bezbronne i owdowiałe kobiety, by uwznioślić i połączyć skłócone ze sobą plemiona, by połączyć niegdysiejszych wrogów i ustanowić między nimi zgodę oraz harmonię, by zyskać dla islamu światłych mężów i niewiasty, by ustanowić nowe normy współżycia społecznego pomiędzy plemionami przez poddanie ich wszystkich idei braterstwa w imię wiary w Jedynego Boga, by związać ze sobą ściślej dwu znamienitych mężów, mających po jego śmierci pełnić rolę kalifów Islamu.

Małżeństwa te nie miały nic wspólnego z folgowaniem własnym namiętnościom czy żądzom. Za wyjątkiem Aiszy, wszystkie one były wdowami, zawierane były, gdy Prorok przestawał być już w sile wieku. Akt zawarcia tych związków był dziełem samodyscypliny.

Częścią tej samodyscypliny było równe traktowanie każdej z żon, zaopatrywanej we wszystko dokładnie w tym samym stopniu. Muhammad poświęcał także każdej z nich dokładnie tę samą ilość czasu, i każdą traktował z takim samym szacunkiem i przyjaźnią. Fakt harmonijnego współżycia wszystkich żon ze sobą stanowi najlepszy dowód na sprawiedliwość i geniusz Proroka. Muhammad był każdej z nich nie tylko zaopatrującym, lecz przede wszystkim – przyjacielem i towarzyszem.

Ilość żon Proroka była przywilejem jego osoby. Całej reszcie mężczyzn ze wspólnoty wiernych wolno poślubić cztery żony w jednym czasie. Kiedy spłynęło na Muhammada Objawienie precyzujące przepisy prawa rodzinnego, zdążył już wstąpić we związki ze wszystkimi wymienionymi kobietami. Po tym fakcie, nie zawierał ich już więcej.